Najważniejsze wnioski z debaty „Okulistyka: rosnące wyzwania – od najmłodszych po seniorów” z udziałem członków Zarządu PTO.

Podczas tegorocznego Kongresu Wyzwań Zdrowotnych (HCC) – 13 marca 2026 r. – odbyła się sesja „Okulistyka: rosnące wyzwania – od najmłodszych po seniorów” z udziałem między innymi Członków Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Okulistycznego (PTO).

Spotkanie było okazją do omówienia kluczowych wyzwań stojących przed współczesną okulistyką oraz do wypracowania rekomendacji systemowych, które odpowiadają na potrzeby pacjentów w każdym wieku. Poniżej przedstawiamy najważniejsze wnioski i rekomendacje PTO.

Stan polskiej okulistyki i rola standardów medycznych

Podczas dyskusji, profesor Ewa Mrukwa-Kominek, prezes PTO, podkreśliła, że polska okulistyka stoi obecnie na europejskim i światowym poziomie, a krajowi specjaliści nie powinni mieć kompleksów wobec swoich kolegów z innych państw. Jednym z kluczowych osiągnięć ostatnich lat było m.in. wyeliminowanie kolejek do operacji zaćmy, co pozwoliło na weryfikację standardów opieki.

Obecnie PTO skupia się na pełnej standaryzacji procedur – nie tylko w celu poprawy wyników leczenia, ale także dla ochrony prawnej lekarzy w przypadku ewentualnych roszczeń pacjentów. Profesor Mrukwa-Kominek zaznacza, że jakość w okulistyce jest pojęciem kompleksowym i obejmuje:

  • wyszkolenie kadry oraz kształcenie ustawiczne,
  • jakość sprzętu i materiałów stosowanych w czasie zabiegów (np. soczewki wewnątrzgałkowe,
  • wiskoelastyki), co wpływa na brak powikłań i oszczędności dla płatnika,
  • aktualizację wytycznych dotyczących nowoczesnych metod leczenia.

Epidemia krótkowzroczności i wyzwania u dzieci

Profesor Wojciech Hautz, członek zarządu PTO, zwrócił uwagę na narastający problem krótkowzroczności, która staje się współczesną epidemią wynikającą ze zmiany stylu życia dzieci (nadmiar czasu przed ekranami).

Najważniejsze wnioski i rekomendacje w zakresie pediatrii:

  • Profilaktyka: najskuteczniejszą metodą zapobiegania krótkowzroczności jest aktywność na świeżym powietrzu w świetle dziennym,
  • Nowoczesne metody hamowania wady: zaleca się farmakologię (atropina w niskich stężeniach) oraz specjalistyczne soczewki okularowe nowej generacji, które spowalniają wydłużanie się gałki ocznej,
  • Reformy bilansów zdrowia: obecne badania sześciolatków w POZ często są wykonywane w niewłaściwych warunkach, co prowadzi do przekłamań,
  • Rekomendacja: badania przesiewowe u dzieci powinny być przeprowadzane przez wyspecjalizowany personel – optometrystów i ortoptystki – co umożliwi wcześniejsze wykrywanie wad wzroku, zeza czy niedowidzenia.

Innowacje: AI i telemedycyna w służbie wzroku i życia

Profesor Bożena Romanowska-Dixon, reprezentująca PTO, przedstawiła potencjał nowoczesnych
technologii, szczególnie w onkologii okulistycznej i diagnostyce chorób cywilizacyjnych. Dzięki
przejrzystym strukturom oka okulistyka jest idealną dziedziną do wdrażania sztucznej inteligencji (AI)
opartej na obrazowaniu.

Wnioski prof. Romanowskiej-Dixon:

  • AI w onkologii: algorytmy pozwalają rozpoznać nowotwory wewnątrzgałkowe z dokładnością ponad 95% bez konieczności biopsji i ocenić ryzyko transformacji łagodnych zmian w złośliwe,
  • Badania przesiewowe: telemedycyna i AI powinny wspierać masowe badania w kierunku
    retinopatii cukrzycowej, AMD i jaskry, co odciąży specjalistów i przyspieszy interwencję,
  • Centra referencyjne: apel o tworzenie wysokospecjalistycznych ośrodków dla rzadkich i kosztownych procedur (np. czerniak oka), gdzie skuteczność leczenia miejscowego sięga 90%, podczas gdy późne rozpoznanie drastycznie zwiększa śmiertelność.

Organizacja systemu i rola personelu wspomagającego

Przedstawiciele PTO zgodnie podkreślali potrzebę przebudowy modelu opieki ambulatoryjnej (AOS).
Profesor Mrukwa-Kominek wskazała, że przyszłością jest model, w którym badania obrazowe technicznie wykonują pielęgniarki lub optometryści, a lekarz okulista zajmuje się ich opisem, weryfikacją kliniczną i podejmowaniem decyzji terapeutycznych.

Współpraca z optometrystami: PTO wspierało ustawowe uregulowanie zawodu optometrysty, prof. Mrukwa-Kominek zaznaczyła jednak, że należy jasno określić kompetencje, aby uniknąć przejmowania procedur typowo lekarskich. Wspólnym celem powinno być odciążenie kolejek do okulistów poprzez przekazanie optometrystom obrazowych badań przesiewowych i doboru korekcji.

Rekomendacje końcowe ekspertów PTO

  1. Edukacja społeczeństwa: uświadamianie rodziców i dorosłych o konieczności regularnych kontroli, np. w ramach Tygodnia Jaskry czy akcji dotyczących zeza u dzieci,
  2. Personalizacja leczenia: w przypadku schorzeń współistniejących (np. zaćma i jaskra) zaleca się indywidualne podejście i rozważenie operacji łączonych (np. z użyciem minimalnie inwazyjnych metod MIGS),
  3. Korekcja laserowa: refundacja częściowa lub dofinansowanie zabiegów refrakcyjnych powinno być rozważane w uzasadnionych przypadkach medycznych lub zawodowych.
  4. Utrzymanie finansowania: reformy i nowinki techniczne powinny iść w parze z odpowiednią wyceną procedur przez płatnika (NFZ), co pozwoli na stabilny rozwój dziedziny.

Podsumowując, sesja pokazała, że polska okulistyka stoi na wysokim poziomie, ale wciąż wymaga innowacyjnych rozwiązań, edukacji pacjentów i standaryzacji procedur. Współpraca między lekarzami, optometrystami oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak AI i telemedycyna, są kluczem do poprawy jakości opieki i skrócenia kolejek do specjalistów.

PTO jako towarzystwo wytyczające standardy, rekomendacje i wytyczne w okulistyce, deklaruje gotowość do współpracy z instytucjami, partnerami oraz wszystkimi środowiskami medycznymi, zawsze mając na względzie dobro pacjentów i dążąc do podnoszenia jakości oraz bezpieczeństwa opieki okulistycznej w Polsce.

Retransmisja ze spotkania dostępna pod linkiem: https://www.hccongress.pl/2026/pl/panel/8012.html#speakers

Zdjęcia: PTWP, Compass PR.