Zachęcamy do zapoznania się z artykułem dotyczącym kampanii "Lepszy wzrok.Lepsze życie". Odpowiedz na pytania zawarte w treści i sprawdź, czy grozi Ci zaćma.

Patronat merytoryczny nad kampanią objęło Polskie Towarzystwo Okulistyczne.

Kampania „Lepszy wzrok, lepsze życie” podkreśla znaczenie wczesnego rozpoznania i leczenia zaćmy w celu ograniczenia negatywnego wpływu choroby na jakość życia. W ramach inicjatywy przeprowadzono międzynarodowe badanie w 12. krajach Europy, Bliskiego Wschodu i Afryki, do którego zaproszono ponad 5 000 osób w wieku powyżej 60 lat. Badanie ujawniło znaczący brak wiedzy na temat zaćmy, w tym niski poziom wiedzy na temat jej objawów i możliwości leczenia. W ramach kampanii powstają m.in. materiały edukacyjne oraz odbywają się spotkania edukacyjne dla pacjentów i osób zagrożonych tą chorobą. Patronat nad kampanią objęły: Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Polski Związek Niewidomych, Instytut Praw Pacjenta  i Edukacji Zdrowotnej oraz Federacja Pacjentów Polskich. Organizatorem kampanii jest firma Alcon Polska.

Zaćma – to warto wiedzieć

Zaćma polega na zmętnieniu naturalnej soczewki znajdującej się w oku każdego człowieka. Soczewka przepuszcza światło wpadające do oka i załamuje je tak, że skupia się ono na siatkówce, skąd nerw wzrokowy przekazuje do mózgu sygnał, który pozwala nam widzieć. Zamglona soczewka blokuje światło i przez to jego ilość docierająca do siatkówki jest na tyle mała, że uniemożliwia to ostre widzenie. Na pewnym etapie choroby może doprowadzić do prawie całkowitej utraty widzenia. Zaćma rozwija się aż u 70% wszystkich osób powyżej 75 roku życia, ale dotyka także osoby młodsze. Nieleczona zaćma jest jedną z głównych przyczyn pogorszenia lub utraty widzenia u osób powyżej 55 roku życia.

Jakie objawy powinny mnie zaniepokoić?

Osoba z zaćmą widzi świat jak przez zabrudzoną szybę. Patrząc na różne przedmioty widzi je jako zamazane. Żywe kolory bledną, a widzenie w nocy czy w słoneczny dzień jest utrudnione. U chorych na zaćmę przebywanie na nasłonecznionym terenie i patrzenie na odbijające światło powierzchnie może powodować ból, a patrzenie na światła przejeżdżających samochodów może spowodować wystąpienie złudzeń optycznych polegających na pojawianiu się świetlistych pierścieni wokół źródeł światła. Choroba sprawia, że okulary do bliży lub dali przestają spełniać swoją funkcję – ich działanie wydaje się zbyt słabe. Tym objawom towarzyszy często zmęczenie i łzawienie oczu.

 Jak zaćma może wpływać na codzienne życie

Stopniowa utrata wzroku spowodowana zaćmą może przynieść takie skutki jak:

  • utrata samodzielności,
  • rezygnacja z codziennych zajęć,
  • rezygnacja z realizacji pasji i spełniania marzeń,
  • brak możliwości wykonywania pracy zawodowej,
  • brak możliwości wsparcia rodziny w codziennych obowiązkach,
  • konieczność rezygnacji z prowadzenia samochodu,
  • większe ryzyko urazów i wypadków,
  • utrata dobrego samopoczucia.

To się leczy

Na szczęście zaćma jest uleczalna. Leczenie zaćmy na całym świecie odbywa się wyłącznie chirurgicznie. Zabieg trwa krótko, ok. 20-30 minut, a jego efekty są spektakularne - a tuż po nim pacjent może cieszyć się wzrokiem równie dobrym, lub nawet lepszym, jak przed pojawieniem się choroby. Zabieg należy wykonać wtedy, kiedy choroba utrudnia normalne funkcjonowanie w życiu codziennym, czy też przeszkadza w pracy. Lepiej nie odwlekać decyzji o usunięciu zaćmy. Powtarzane często przekonanie, że z zabiegiem należy poczekać, aż zaćma „dojrzeje” nie jest prawdziwe. Oczekiwanie na całkowite zmętnienie soczewki grozi powikłaniami, a operacja, która staje się wtedy konieczna i pilna, jest bardziej skomplikowana i nie zawsze pozwala na odzyskanie dobrego widzenia. Podstawą kwalifikacji do zabiegu jest dokładny wywiad oraz badania, dzięki którym możliwa jest ocena potrzeb osoby z zaćmą w zakresie widzenia i dobór odpowiednich parametrów soczewki wewnątrzgałkowej.

 

Zabieg usunięcia zaćmy

Pomimo tego, że mocniejsze okulary lub jaśniejsze światło mogą trochę zmniejszyć objawy zaćmy w początkowym stadium, operacja jest jedynym sposobem na jej wyleczenie. Zabieg usunięcia zaćmy to najczęściej przeprowadzany okulistyczny zabieg chirurgiczny, który średnio trwa 20 -30 minut, a pacjenci jeszcze tego samego dnia mogą wrócić do domu. Wkrótce po jego przeprowadzeniu osoba, która miała problemy z wykonywaniem najprostszych czynności wraca do normalnego funkcjonowania. Dodatkowo, dzięki niektórym dostępnym soczewkom pacjenci, oprócz usunięcia zaćmy, mogą raz na zawsze pozbyć się konieczności noszenia okularów.

Jak przebiega zabieg usunięcia zaćmy?

Zabieg polega na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej soczewką sztuczną. Zabieg wykonywany jest metodą tzw. fakoemulsyfikacji – najbezpieczniejszą i najmniej traumatyczną dla oka. Chirurg wykonuje niewielkie nacięcie po stronie rogówki, usuwa naturalną soczewkę, rozbitą wcześniej za pomocą ultradźwięków, a następnie wprowadza sztuczną soczewkę o odpowiednio dobranych parametrach optycznych. Zabieg jest bezbolesny – krople znieczulające oraz środki uspokajające sprawiają, że uczucie dyskomfortu jest ograniczone do minimum.

Można dodatkowo pozbyć się wad wzroku

Osoba decydująca się na zabieg refundowany przez NFZ standardowo otrzymuje soczewkę jednoogniskową, która pozwala na uzyskanie dobrego widzenia do dali, ale nie jest zaprojektowana tak, aby przywrócić równocześnie widzenie do bliży i na inne odległości np. pośrednie, jak do komputera. Soczewki najnowszej generacji stosowane podczas zabiegu usunięcia zaćmy umożliwiają pozbycie się samej zaćmy oraz towarzyszących wad wzroku. Oznacza to możliwość pozbycia się raz na zawsze konieczności noszenia okularów nie tylko do dali, ale też do bliży i do korekcji astygmatyzmu. Te soczewki nie są jednak refundowane przez NFZ, a więc są dostępne tylko w ramach zabiegu pełnopłatnego.

Soczewki wewnątrzgałkowe

Wybór odpowiedniej soczewki ma największy wpływ na jakość widzenia, a co za tym idzie – na komfort życia po zabiegu usunięcia zaćmy. Ważne jest, żeby podczas pierwszej wizyty kwalifikującej i rozmowy z lekarzem poznać wszystkie szczegóły operacji, rodzaj soczewki, która zostanie zastosowana. Dostępne na rynku soczewki jednoogniskowe, które standardowo wszczepiane sa podczas zabiegu „na NFZ” różnią się właściwościami i materiałami, co ma znaczący wpływ na jakość widzenia, a co za tym idzie – komfort życia po zabiegu usunięcia zaćmy.

Jak poznać, że soczewka wewnątrzgałkowa jest dobrej jakości?

Zalety nowoczesnych soczewek:

  • Filtr UV, który chłonie szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe,
  • Filtr światła niebieskiego, który chroni siatkówkę oka przed szkodliwym działaniem fali światła niebieskiego i zmniejsza ryzyko wystąpienia zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem.

Materiał – akryl hydrofobowy:

  • Sprawia, że soczewki są stabilne po wszczepieniu i dobry poziom ostrości widzenia uzyskany po operacji utrzymuje się przez wiele lat,
  • Wpływa na poprawę kontrastu widzianego obrazu,
  • Minimalizuje ryzyko powstawania tzw. zaćmy wtórnej.

Soczewki jednoogniskowe

Najczęściej wszczepianą soczewką podczas zabiegu usunięcia zaćmy jest soczewka jednoogniskowa. Pozwala ona na uzyskanie dobrego widzenia do dali, ale nie jest zaprojektowana tak, aby przywrócić równocześnie widzenie do bliży i na odległości pośrednie. Oznacza to, iż do wykonywania codziennych czynności, takich jak praca z komputerem czy czytanie, cały czas potrzebne będą okulary. Ta soczewka jest standardem stosowanym w ramach zabiegu refundowanego.

Soczewki jednoogniskowe toryczne

Jednoogniskowa soczewka toryczna pozwala na uzyskanie dobrego widzenia na jedną odległość, najczęściej do dali oraz korekcję astygmatyzmu. Po operacji usunięcia zaćmy z wszczepieniem jednoogniskowej soczewki torycznej nie potrzebne jest już stosowanie korekcji szkłami cylindrycznymi do dali i do bliży. Do czytania potrzebna będzie korekcja standardowymi szkłami. Ta soczewka jest zasadniczo niedostępna w ramach zabiegu „na NFZ”.

Soczewki wieloogniskowe

Wieloogniskowa soczewka wewnątrzgałkowa jest skonstruowana tak, że umożliwia po zabiegu dobre widzenie zarówno do dali, jak i do bliży. Jej wszczepienie pozwala osobom po operacji zaćmy na zminimalizowanie potrzeby używania okularów do czytania. Ten rodzaj soczewki jest dostępny w ramach zabiegu pełnopłatnego.

Soczewki wieloogiskowe toryczne

Wieloogniskowa soczewka toryczna zapewnia dobre widzenie do dali i do bliży, dodatkowo koryguje astygmatyzm. Jej wszczepienie pozwala osobom po operacji zaćmy na zminimalizowanie potrzeby używania okularów zarówno do dali jak i do bliży, a także okularów z cylindrami korygującymi astygmatyzm. Ten rodzaj soczewki jest dostępny w ramach zabiegu pełnopłatnego.

Soczewki trójoogniskowe

Soczewka trójogniskowa działała w sposób najbardziej zbliżony do pracy naturalnej soczewki, zapewniając bardzo dobre widzenie w całym zakresie odległości, do bliży, do dali i do odległości pośrednich - ok. 60 cm najbardziej dogodnych dla wykonywania wielu codziennych czynności np. pracy z komputerem. Jest to doskonałe rozwiązanie także dla osób aktywnych – np. uprawiających sport. Ten rodzaj soczewki jest dostępny w ramach zabiegu pełnopłatnego.

Soczewki trójogniskowe toryczne

Soczewka trójogniskowa toryczna pozwala na uzyskanie bardzo dobrego widzenia do bliży, do dali, a także na odległości pośrednie i dodatkowo koryguje astygmatyzm. Ten rodzaj soczewki jest dostępny w ramach zabiegu pełnopłatnego.

Choroby i wady wzroku towarzyszące zaćmie

Zaćma to wrodzona lub nabyta choroba oczu, która niejednokrotnie prowadzi do trwałej utraty wzroku. Schorzenie to polega na zmętnieniu soczewki naturalnej znajdującej się w oku. Zaćmie często towarzyszą inne choroby oczu i wady wzroku, takie jak astygmatyzm, starczowzroczność, zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. Niektórych z nich łatwo pozbyć się podczas zabiegu usunięcia zaćmy, inne stanowią dodatkowe zagrożenie, jeśli rozwijają się jednocześnie z zaćmą.

Astygmatyzm 

Astygmatyzm jest jedną z trzech najczęściej występujących wad wzroku. Jego przyczyną jest nierówność rogówki, zewnętrznej warstwy oka. W chorym oku promienie padające na siatkówkę skupiane są w różnych punktach, co sprawia, że obraz widziany przez astygmatyka jest niewyraźny, zamglony w różnych osiach widzenia. Osoba cierpiąca na astygmatyzm widzi gwiazdy jako plamki, linie proste jako krzywe. Nie widzi jednocześnie równie ostro linii pionowych i poziomych. Poza tym dla astygmatyka kontury są nieostre, może także wystąpić zaburzenie poczucia przestrzeni. Oprócz zamglonego widzenia z daleka i bliska, astygmatyzm może objawiać się czołowymi bólami głowy, mrużeniem i tarciem oczu, a także przekrzywianiem głowy. W przypadku osób starszych astygmatyzm jest nie tylko kłopotliwy, ale i niebezpieczny. Przykładowo, osoby starsze, które chcą przejść przez ulicę pomimo próby zachowania prostego kierunku, zbaczają, powodując zagrożenie. Dodatkowo astygmatyzm może w znacznym stopniu utrudniać prowadzenie samochodu lub roweru.

Od kilku lat u pacjentów z astygmatyzmem podczas zabiegu usunięcia zaćmy mogą zostać zastosowane soczewki umożliwiające korekcję astygmatyzmu. Są to tzw. soczewki toryczne. Występują one w kilku opcjach – dostępne są zarówno jednoogniskowe, wieloogniskowe jak i trójogniskowe soczewki toryczne. Po zabiegu ograniczają one do minimum konieczność korzystania z okularów do dali z korekcją cylindryczną. Ich dostępność w ramach refundowanego zabiegu usunięcia zaćmy jest jednak bardzo ograniczona. Pacjenci z astygmatyzmem, którzy chcą skorzystać z zalet torycznych soczewek wewnątrzgałkowych w większości przypadków decydują się na wykonanie zabiegu odpłatnego.

Prezbiopia

Prezbiopia, czyli inaczej starczowzroczność to naturalny proces powodujący pogorszenie widzenia z bliska. Dotyka osoby w wieku od 40 roku życia i jest schorzeniem, które z wiekiem będzie dotyczyć każdego. Jest to spowodowane tym, że z upływem lat soczewka oka traci swoją elastyczność, a co za tym idzie zdolność akomodacji, co objawia się niewyraźnym widzeniem z bliska. W praktyce oznacza to konieczność noszenia okularów lub soczewek kontaktowych do czytania i innych czynności wymagających dostrzegania szczegółów z niewielkiej odległości.

Zabieg usunięcia zaćmy stwarza możliwość stałej korekcji prezbiopii dzięki zastosowaniu wieloogniskowych soczewek wewnątrzgałkowych. Są one skonstruowane tak, że skupiają światło w dwóch lub nawet trzech miejscach, pozwalając na uzyskanie dobrego widzenia do bliży, dali oraz odległości pośrednich. Osoba po operacji usunięcia zaćmy ze wszczepem soczewki wieloogniskowej, w przeciwieństwie do soczewki jednoogniskowej, zazwyczaj nie potrzebuje okularów do bliży, lub potrzebuje ich w minimalnym zakresie.

AMD – zwyrodnienie plamki związane z wiekiem

AMD jest przewlekłą, postępującą chorobą oczu. Głównie występuje u osób po 50. roku życia, po 70. roku życia prawie 30 procent osób jest dotkniętych tą chorobą, ale może ona dotknąć także ludzi młodych. Osoby z grupy ryzyka to ludzie obarczeni chorobami naczyń, chorobami serca, wysokim cholesterolem, cukrzycą, nadciśnieniem czy palący papierosy. W wyniku tej choroby dochodzi do uszkodzenia siatkówki, a szczególnie jej części centralnej - plamki żółtej. Prowadzi to do pogorszenia, ubytków, a niejednokrotnie całkowitej utraty widzenia centralnego, a w konsekwencji do ślepoty. Osoba, u której rozwija się AMD może skarżyć się na wrażenie pofalowania linii i szarą lub czarną plamę przed okiem, która pojawia się zawsze w tym samym położeniu. Początkowo objawy są bardzo subtelne, a co ważniejsze, można je wychwycić wyłącznie przy patrzeniu każdym okiem osobno. Dlatego bardzo ważna jest regularna kontrola widzenia każdego oka przy zasłonięciu oka towarzyszącego. AMD postępuje w różnym tempie i może prowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku.

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem jest wyjątkowo niebezpieczne dla osób z zaćmą. Wymiana zmętniałej soczewki na sztuczną może gwałtownie przyspieszyć rozwój AMD i nawet doprowadzić do utraty wzroku, ponieważ po wymianie soczewki na sztuczną oko nie jest w odpowiedni sposób chronione m.in. przed promieniowaniem (naturalna soczewka nie przepuszcza szkodliwych promieni), które może gwałtownie przyspieszyć rozwój AMD. Dlatego po pierwsze przed operacją zaćmy warto przeprowadzić badania, które wykluczą początki tego schorzenia. Po drugie bardzo ważne jest, aby zwrócić uwagę na fakt, czy soczewka wewnątrzgałkowa, która będzie wszczepiona podczas zabiegu usunięcia zaćmy posiada filtry UV oraz światła niebieskiego, które chronią siatkówkę oka przed szkodliwym działaniem promieniowania UV i fali światła niebieskiego. Filtr światła niebieskiego w sztucznej soczewce wewnątrzgałkowej zmniejsza także ryzyko wystąpienia zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem u osób, u których ta choroba nie wystąpiła przed zabiegiem usunięcia zaćmy.

Z uwagi na to, że zarówno zaćma jak i AMD wiążą się ze starzeniem się organizmu, obie choroby mogą wystąpić jednocześnie. Jeśli tak się zdarzy, lekarz może zalecić zabieg naprawienia uszkodzonej siatkówki lub tylnej części oka, po której dopiero nastąpi operacja usunięcia zaćmy.

Jaskra

Jaskra to schorzenie oczu, które doprowadza do trwałego, nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego (neuropatii nerwu wzrokowego), a co za tym idzie do pogorszenia widzenia, a nawet do utraty wzroku. Dokładna przyczyna jaskry pozostaje nieznana, a choroba jest nieuleczalna. Jako główny czynnik rozwoju jaskry wymienia się podwyższone ciśnienie w gałce ocznej. Innym czynnikiem ryzyka jest wiek – u osób po 60. roku życia występuje sześciokrotnie wyższe prawdopodobieństwo rozwoju jaskry. Jaskra jest chorobą dziedziczną. Mimo, że nie można przywrócić utraconego wzroku, wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie mogą potencjalnie opóźnić postęp jaskry. Ponieważ jest to choroba przewlekła, pacjent cierpiący na jaskrę może być leczony: farmakologicznie, czyli stosować krople do oczu i leki doustne, lub za pomocą zabiegów laserowych, tradycyjnymi metodami chirurgicznymi lub różnymi kombinacjami tych metod.

Dodatkowy problem pojawia się, gdy jaskrze towarzyszy zaćma. Lekarz, po wnikliwej analizie stanu zdrowia pacjenta, ustala najlepszą strategię postępowania: jedynie zabieg usunięcia zaćmy, jedynie zabieg przeciwjaskrowy lub jednoetapowe procedury łączone.

Sprawdź, czy grozi Ci zaćma

Odpowiedz na poniższe pytania, aby ocenić, czy grozi Ci zaćma

 Czynniki ryzyka

  • Czy masz więcej niż 60 lat (wystąpienie zaćmy przed 60-rokiem życie jest mniej prawdopodobne, ale nie jest niemożliwe)? Tak /  Nie
  • Czy byłeś/-aś narażony/-a na długotrwałe działanie promieni słonecznych (np. pracując na świeżym powietrzu lub spędzając dużą część czasu wolnego na dworze) bez okularów przeciwsłonecznych? Tak /  Nie
  • Czy palisz lub paliłeś/-aś przez przynajmniej kilka lat w przeszłości? Tak /  Nie
  • Czy kiedykolwiek doznałeś/-aś urazu oka lub stanu zapalnego w oku? Tak /  Nie
  • Czy kiedykolwiek przechodziłeś/-aś operację oczu (inną niż zabieg laserowej korekcji wzroku metodą PRK czy LASIK)? Tak /  Nie
  • Czy stosowałeś/-aś przez dłuższy czas (dłużej niż miesiąc) leki kortykosteroidowe ? Tak /  Nie
  • Czy cierpisz na cukrzycę? Tak /  Nie
  • Czy jesteś osobą otyłą (wskaźnik BMI  powyżej 30)? Tak /  Nie
  • Czy masz wysokie  ciśnienie tętnicze? Tak /  Nie

Możliwe objawy:

  • Czy Twoje widzenie jest mętne, niewyraźne lub przyciemnione? Tak /  Nie
  • Czy Twoje oczy są bardziej wrażliwe na światło niż kiedyś? Tak /  Nie
  • Czy (coraz) większą trudność sprawia Ci widzenie w nocy (czy np. widzisz aureole wokół źródeł światła albo doznajesz oślepienia, prowadząc samochód nocą)? Tak /  Nie
  • Czy kolory wydają się wyblakłe albo mają żółtawe/brązowe zabarwienie? Tak /  Nie
  • Czy cierpisz na podwójne widzenie w jednym oku? Tak /  Nie
  • Czy częściej niż dawniej musisz zmieniać okulary na mocniejsze? Tak /  Nie

Jeśli odpowiedziałeś/-aś „Tak” na jedno pytanie lub więcej, może to oznaczać, że znajdujesz się w grupie osób zagrożonych zaćmą lub wystąpił u Ciebie przynajmniej jeden objaw tej choroby. Jeśli rozpoznałeś/-aś u siebie czynniki ryzyka lub masz objawy zaćmy, zalecamy wizytę u okulisty. Udaj się do lekarza pierwszego kontaktu po skierowanie do okulisty, który postawi właściwą diagnozę i omówi możliwości dalszego leczenia. Swoje odpowiedzi możesz pokazać podczas wizyty u okulisty. Powyższa lista pytań nie ma na celu zdiagnozowania zaćmy ani nie zastępuje konsultacji z okulistą. W razie wszelkich wątpliwości związanych ze wzrokiem skontaktuj się z wykwalifikowanym okulistą.